چرا بسیاری از نوجوان‌ها همیشه خسته‌اند؟

دکتر شاهرخ امیری

فوق تخصص روانپزشکی کودکان و نوجوانان

چرخه خواب – بیداری با سن ارتباط دارد، چرخه خواب طبیعی از دو دوره خواب بدون حرکت سریع چشم و خواب با حرکت سریع چشم تشکیل می‌شود. خواب یک ماهیت دوره‌ای دارد. شروع خواب با خواب بدون حرکت سریع چشم است که حدود 90 دقیقه بعد جای خود را به خواب با حرکت سریع چشم می‌دهد که اولین دوره‌ی آن کوتاه است و حدود 10 دقیقه طول می‌کشد. دوباره خواب بدون حرکت سریع چشم ایجاد می‌شود و بعد خواب با حرکت سریع چشم و ...

بدین ترتیب در طول خواب شبانه هر 90 تا 100 دقیقه یک بار خواب با حرکت سریع چشم تکرار می‌شود، منتها طول مدت خواب با حرکت سریع چشم در مراحل بعدی و انتهای شب طولانی‌تر می‌شود و هرکدام 50-40 دقیقه طول می‌کشد و در یک نوجوان حدود 75 درصد خواب شبانه را خواب بدون حرکت سریع چشم تشکیل می‌دهد.

در حالت خواب بدون حرکت سریع چشم، فرآیندهای ذهنی به حداقل می‌رسد، بدن استراحت می‌کند و عمل ترمیم رخ می‌دهد.

در خواب با حرکت سریع چشم سطوح بالایی از فعالیت جسمانی مشابه حالت بیداری وجود دارد. چشم‌ها در جریان آن حرکت می‌کنند و تنفس و ضربان قلب نا منظم و مصرف اکسیژن بدن بیشتر می‌شود.

نه تنها چرخه خواب و بیداری با سن ارتباط دارد، بلکه مقدار کل خواب نیز در سنین مختلف فرق می‌کند، نوجوانان به 8-9 ساعت خواب در طول روز نیاز دارند. ولی نوجوانان امروزه کم‌تر از زمان‌های قبل می‌خوابند، معمولا دیر می‌خوابند و چون مجبورند زود بیدار شوند پس کمبود خواب دارند. نداشتن خواب کافی توان تفکر و یادگیری نوجوانان را کاهش می دهد و موجب خستگی و خواب آلودگی آن‌ها در طول روز می‌شود.

کمتر شدن خواب نوجوانان چند دلیل دارد: اولاً پدرها و مادرها مثل سابق به زمان خوابیدن نوجوان‌ها نظارت نمی‌کنند و ثانیا نوجوان‌ها به دلیل تماشای تلویزیون، استفاده از اینترنت و میهمانی رفتن دیر می‌خوابند. یکی دیگر از دلایل دیر خوابیدن نوجوان‌ها فشارهای اجتماعی و تحصیلی است که موجب می‌شود نوجوانان برای برآورده کردن انتظارات اجتماعی، کمتر بخوابند و تا دیر وقت مطالعه کنند. در ضمن تغییرات دوره بلوغ نیز در به تاخیر اندختن زمان خواب نقش دارد.

به هم خوردن چرخه خواب و بیداری نوجوانان موجب مشکلات هیجانی و رفتاری (تحرک پذیری، بدخلقی) و خستگی آنان در طول روز می‌شود، این خستگی مداوم باعث عدم تمرکز حواس در مدرسه و ضعف عملکرد تحصیلی آنها می‌شود. بنابراین والدین باید به نقش مهم خواب در نوجوانی فرزندشان بیشتر توجه کنند و طوری برنامه‌ریزی کنند که روال خوابیدن نوجوان‌هایشان منظم باشد. پس باید به آنها کمک کنند که برنامه درس خواندن خود را تنظیم کنند که تا دیر وقت بیدار نمانند و چون برخی از آن‌ها تا دیر وقت احساس خستگی نمی‌کنند و به رختخواب نمی‌روند به آنها راهکارهایی مثل تماشا نکردن تلویزیون قبل از خواب و کتاب خوانی قبل از خواب را توصیه کنند.

برگرفته از کتاب مشکلات نوجوانان

نوشته دکتر شاهرخ امیری – نشر نوشته