دکتر نسرین براهنی - متخصص کودکان و نوزادان

برای مراقبت مناسب و موثر از نوزاد، والدین و اعضاء خانواده که در مراقبت از نوزاد تازه متولد شده شرکت می نمایند نیاز به داشتن اطلاعات بیشتری در این زمینه دارند، تا ضمن کاهش اضطراب و نگرانی آنها درزمینه مراقبت از این موجود کوچک و تازه وارد، توانایی های لازم را در ارائه مراقبت مناسب بدست آورند .جهت ارائه مناسب این مراقبت ها که آشنایی با مشخصات عمومی  نوزاد  از لحاظ ظاهری و رفتاری ضروری است.
این مشخصات عبارتند از :
-    در روزهای اول تولد ممکن است پوست نوزاد قرمز ، صورتی و یا ارغوانی رنگ باشد .
-    گاهی پوست نوزاد توسط پوشش چرب و سفید رنگی به نام ورنیکس پوشیده شده که از پوست محافظت می نماید و با اولین حمام پاک می شود.
-    پوست بدن بعضی از نوزادان خصوصا نوزادان نارس نرم می باشد و در بعضی از نوزادان بوي‍‍ژه آنهايي که بعد از 40 هفته بارداری بدنیا می آیند چروکیده و همراه با پوسته ریزی است که طبیعی بوده و نیازی به چرب کردن ندارد .پوست نوزادان  توسط موهای نرمی به نام لانگو پوشیده شده است که بعد از 1 تا 2 هفته از بین میروند .
-    در بعضي از نوزادان مويرگهاي بعضي از نقاط پوست نظير وسط پيشاني ، پشت گردن و روي پلک فوقاني ممکن است برجسته و صورتي رنگ باشد که به آنها اصطلاحا همانژيوم گفته مي شود که طبيعي بوده و معمولا طي سال اول زندگي به تدريج محو مي شوند .
-    در طي 2 تا 3 روز اول تولد ، بثورات نوزادي به شکل برجستگي هاي سفيد رنگ روی پوست نوزادان شايع بوده و در اکثر نقاط بدن به جز کف دست و پا ظاهر مي شوند و بتدريج در طي يک هفته خود بخود از بين مي روند .اما در صورتي که اين بثورات قرمز و يا چرکي باشند باید با پزشک مشورت کرد.
-در اكثر موارد زرد رنگ شدن پوست نوزاد غیر طبیعی بوده و نیاز به مشورت با پزشک دارد.
-    پوست نوزاد بايد هميشه خشک و تميز نگه داشته شود و نيازي به مصرف روغن يا کرم خاصي براي چرب کردن  پوست او نيست.( مگر در موارد استثنائي طبق توصيه پزشک)
-    براي درمان راش يا جوشهاي ريز و قرمزي که بين رانهاي نوزاد ظاهر مي شودبايد اين نواحي را تميز و خشك نگه داشت وجهت تسريع در بهبودي اين نواحي را در معرض هوا قرار داد .
-    درجه حرارت طبيعي بدن نوزاد 5/36 درجه سانتي گراد مي باشد .
-جهت تعيين درجه حرارت از زير بغل مي بايست دما سنج به مدت 5 دقيقه در زير بغل گذاشته شود که در حالت طبيعي 36 تا 37 درجه سانتي گراد مي باشد .
-    جهت جلوگيري از کاهش حرارت بدن نوزاد و سرد شدن وي مي بايست:
1 مادر و نوزاد با هم تماس پوست به پوست داشته باشند.
 2-گرماي اتاق بين22 تا 25 درجه سانتي گراد حفظ گردد.

3- از پوشش مناسب  با دمای محیط براي نوزاد استفاده شود.به عنوان یک قانون کلی در دمای 22-25 درجه هر اندازه که مادر لباس پوشیده است ،لباس نوزاد یک لایه بیشتر از آن باشد.
4-تغذيه از پستان مادربه طور مکرر از سرد شدن نوزاد جلوگيري مي نمايد.
5- از گذاشتن نوزاد روي سطوح سرد و کنار پنجره از تعويض پوشک و يا لباس خيس نوزاد خودداري کنيد و پوشک و لباس خيس نوزاد را هرچه سريعتر تعويض کرده و از قرار دادن نوزاد در برابر کوران هوا و یا در مجاورت بسیار نزدیک با سیستم گرمایی خودداری شود.
-سر نوزاد در زمان تولد در صورت زايمان به روش سزارين يا زايمان طبيعي گرد است . اما گاهي اوقات بدنبال زايمان طبيعي ممکن است سر، حالت کشيده داشته باشد .اين حالت در اثر تجمع مقداري مايع در زير پوست سر در هنگام زايمان رخ مي دهد که به آن اصطلاحا کاپوت گفته مي شودو امري کاملا طبيعي است که در طي روزهای اول بعد از تولد با جذب مايع ،کاپوت از بين مي رود .
-    از دست زدن به چشم نوزاد خود داري کرده و در صورت مشاهده ترشح چرکي و يا اشک ريزش به پزشک مراجعه شود.
-    تورم پلک نوزاد در هنگام تولد شايع است و ممکن است همراه با ترشحات مخاطي باشد. اگر اين حالت در اولين روز زندگي ديده شود، هميشه خود بخود بهبود مي يابد.
-    از ريختن هرگونه قطره و يا مايعاتي نظير چاي درون چشم نوزاد خودداري شود.
-    رگه هاي خوني ملتحمه چشم نوزاد طبيعي بوده و در عرض 1 تا 2 هفته اول بعد از تولد خود بخود بهبود مي يابد .
-    حس بویایی نوزاد در زمان تولد فعال بوده و قدرت بويايي نوزاد بيشتر از بزرگسالان است و به همين علت بوي مادر ،پدر و شير مادر را بخوبي احساس مي كند.
-در صورت گرفتگی بینی نوزاد با استفاده از چکاندن قطره بینی (با تجویز پزشک ) برای رفع گرفتگی بینی نوزاد اقدام مي شود.از چکاندن شیر مادر در داخل بینی نوزاد بمنظور باز نمودن بینی او بايد خودداری نمود، زیرا ممکن است شیر وارد ریه نوزاد شده و سبب رشد میکروبها و ایجاد عفونت بینی و ریه شود.
-    برفک یکی از شایعترین بیماریهای دهان نوزاد می باشد.این عارضه به صورت ترشحات سفید و پنیری بر روی زبان ،سقف دهان و سطح داخلی گونه ها دیده می شود. در صورت رويت برفک دهان به پزشک مراجعه گردد .
-    پستان  بعضي از نوزادان اعم از دختر يا پسر ممکن است مقداري برجسته بوده و يا از آن ترشح خارج شود اين امر نيز طبيعي و به علت قطع هورمونهاي مادري است که خود بخود بعد از چند روز برطرف مي شود بنابر اين باید از ماساژ پستان نوزاد و يا ماليدن هر گونه دارو يا ماده ضدعفوني بر روي آن خود داري کرد.
-    پس از قطع بندناف ، بتدريج خشك و چروكيده شده ،از روز دوم تا سوم شروع به سياه شدن مي كند و معمولا طي 2 هفته اول تولد مي افتد .

-    از به کار بردن هرگونه ماده ضدعفوني مانند الکل يا بتادين روي بند ناف خودداري گردد. زيرا سبب تازه شدن بند ناف شده و افتادن آن را بتاخير مي اندازد .
-بندناف هميشه خشك و تميز نگهداشته شود.
-روي بند ناف را باز نگه داشته  و نباید آن را  با ناف بند بست . پوشک نوزاد باید طوري بسته شود که بندناف داخل پوشک قرار نگيرد .
-    از تماس بند ناف با مدفوع يا ادرار جلوگيري شود .
-در صورت قرمزي اطراف بندناف ، بوي بد و يا ترشح از بند ناف بايد فورا به پزشک مراجعه نمود.
-    به بندناف از نظر خونريزي احتمالي دقت شود.
-    فتق نافي ( بيرون زدگي ناف ) نسبتا شايع بوده و نيازي به درمان ندارد و اغلب در سالهاي اول زندگي خودبخود بهبود مي يابد .
-    در بعضي از نوزادان پسر ممکن است بيضه ها وارد کيسه بيضه نشده باشد که جاي نگراني نيست و بعد از مدتي وارد کيسه بیضه خواهد شد.
-    در بعضي از نوزادان دختر ممکن است از دستگاه تناسلي ترشح همراه با رگه هاي خوني خارج شودکه طبیعی بوده و به علت قطع هورمونهای زنانه مادر می باشد که در طي بارداري نوزاد در معرض آن بوده است. نبايد به این ترشحات دست زد يا سعي در پاک نمودن آنها نمود. بعد از چند روز این ترشحات خود بخود قطع خواهد شد.
استحمام :
-    در صورت ثابت بودن درجه حرارت بدن نوزاد بين 8/36 تا5/36 درجه سانتيگراد بهتر است حداقل اولين استحمام نوزاد 6 ساعت پس اززايمان انجام شود.
-    از پاک کردن چربي روي پوست نوزاد که به آن ورنيکس گفته می شود خودداري شود.
-استحمام هاي بعدي نوزاد را مي توان بصورت يک روز درميان يا 2 بار در هفته انجام داد.
-    بلافاصله بعد از تغذیه به علت احتمال برگرداندن شیر نوزاد را نباید حمام کرد.
-    دمای مکان استحمام نوزاد بهتر است 25 درجه سانتیگراد باشد و از آب با دمای 38 تا 37 درجه سانتی گراد برای استحمام نوزاد استفاده شود.
-براي شستشوي نوزاد از صابون يا شامپوي مخصوص نوزاد ( ملایم و غیر قلیایی )استفاده شود.
-    پس از شستشو نوزاد را کاملا خشک نموده و لباس گرم و تمیز به او پوشاند.